Asertywność – czym jest naprawdę?
Asertywność jest często błędnie interpretowana jako agresja lub egoizm. W rzeczywistości jest to kluczowa umiejętność interpersonalna, która pozwala nam wyrażać własne myśli, uczucia, dbać o potrzeby w sposób otwarty, bezpośredni, szczery i jednocześnie z poszanowaniem praw i uczuć innych osób.
Asertywność w terapii poznawczo-behawioralnej
W terapii poznawczo-behawioralnej asertywność jest postrzegana nie tylko jako zbiór technik komunikacyjnych, ale jako głęboka zmiana w sposobie myślenia o sobie, innych ludziach i świecie.
Z perspektywy CBT, asertywność to złoty środek między dwoma skrajnościami:
- Agresją – narzucaniem własnej woli, sarkazmem, krytyką, brakiem szacunku, ignorowaniem praw innych
- Uległością – ignorowaniem własnych potrzeb, podporządkowaniem, poświęcaniem się dla innych, unikaniem konfrontacji w obawie przed odrzuceniem czy konfliktem
Znaczenie zdrowej komunikacji
Asertywność pozwala nam na zdrową i efektywną komunikację. Zrozumienie, czym różni się asertywność od tych dwóch skrajności, jest kluczowe dla jej praktykowania i czerpania z niej korzyści.
Osoba asertywna potrafi stawiać granice, odmawiać, prosić o coś, wyrażać swoje zdanie, jednocześnie dbając o relacje i nie naruszając godności innych.
Źródła braku asertywności
W nurcie poznawczo-behawioralnym podkreśla się, że brak asertywności często wynika z dysfunkcyjnych przekonań i automatycznych myśli negatywnych, tj:
- „Jeśli powiem ‘nie’ , on/ona się na mnie obrazi i nasza relacja się skończy”
- „Moje potrzeby są mniej ważne niż potrzeby innych”
- „Jeśli wyrażę swoje zdanie, to inni mnie wyśmieją/odrzucą”
- „Jeśli odmówię, zranię jego/jej uczucia, będzie na mnie zły/a”
- „Powinienem/powinnam zawsze się zgadzać, żeby unikać konfliktów”
- „Odmawianie jest niegrzeczne, nieuprzejme”
Techniki rozwijania asertywności w CBT
Terapia poznawczo-behawioralna oferuje konkretne techniki, służące rozwijaniu asertywności:
- Identyfikacja problemu – analiza sytuacji, w których pacjentowi brakuje asertywności, ma trudności ze stawianiem granic, opis myśli, emocji, zachowań
- Podważanie dysfunkcjonalnych myśli – kwestionowanie irracjonalności stwierdzeń, wyszukiwanie błędów poznawczych zawartych w myślach, poszukiwanie dowodów, analiza korzyści i strach wynikających z bycia uległym, agresywnym, asertywnym
- Tworzenie alternatywnych myśli – formułowanie bardziej realistycznych i wspierających myśli, typu: „Mam prawo do własnego zdania, nawet jeśli inni się z nim nie zgadzają”, „Odmowa nie oznacza braku szacunku, bycia nieuprzejmym, egoistycznym, jest dbaniem o własne potrzeby”
- Trening umiejętności – odgrywanie ról, ćwiczenie asertywnych komunikatów, typu: „Ja czuję…/ potrzebuję…” zamiast „Ty zawsze…”, mówienie spokojnym, wyraźnym tonem głosu, utrzymywanie kontaktu wzrokowego, otwarta postawa ciała, rozwijanie umiejętności słuchania
- Stopniowana ekspozycja – zachęcanie do stopniowego wprowadzania asertywnych zachowań w życie codzienne
Korzyści rozwijania asertywności
Rozwijanie asertywności w nurcie CBT przynosi szereg korzyści, m.in.: wzrost poczucia własnej wartości i pewności siebie, poprawa jakości relacji, redukcja stresu i lęku, skuteczniejsze rozwiązywanie problemów oraz lepsze zarządzanie czasem.
Podsumowanie
Podsumowując, asertywność w ujęciu poznawczo-behawioralnym to kompleksowy proces, który łączy zmianę w sposobie myślenia z nauką konkretnych umiejętności komunikacyjnych. Jest to inwestycja w siebie, która prowadzi do zdrowszego funkcjonowania psychicznego, lepszych relacji i większej satysfakcji z życia.
